Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư số 145/2026/TT-BTC quy định về hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán (“Thông tư 145”), có hiệu lực kể từ ngày 16/11/2026, trong đó có nội dung quan trọng về quản lý hoạt động vay và cho vay chứng khoán trên thị trường. Thông tư 145 góp phần hoàn thiện khuôn khổ quản lý hoạt động trên thị trường chứng khoán, trong đó việc tăng cường quy định đối với hoạt động vay và cho vay chứng khoán được kỳ vọng nâng cao tính minh bạch, an toàn và hiệu quả trong quản lý, vận hành thị trường. Cụ thể:
- Vai trò trung gian tổ chức vận hành: Theo Thông tư 145, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (“VSDC”) được giao vai trò trung gian, tổ chức quản lý và vận hành hoạt động vay, cho vay chứng khoán, nhằm kết nối bên cho vay với bên vay để thực hiện các giao dịch phù hợp quy định pháp luật hiện hành.
- Các nguyên tắc thực hiện giao dịch: Hoạt động vay và cho vay chứng khoán phải tuân thủ các nguyên tắc sau:
+) Giao dịch được thực hiện theo phương thức thỏa thuận hoặc khớp lệnh giữa bên vay và bên cho vay, với điều kiện bắt buộc bên vay phải có tài sản bảo đảm. Đối với phương thức khớp lệnh, hệ thống phải tuân thủ thứ tự ưu tiên theo mức lãi suất, khối lượng chứng khoán và thời gian đặt lệnh;
+) Tài sản bảo đảm có thể là tiền mặt hoặc chứng khoán, với điều kiện đáp ứng tiêu chí do VSDC quy định tại quy chế nghiệp vụ nội bộ;
+) Giá trị tài sản bảo đảm tối thiểu phải tương đương 110% giá trị khoản vay – đây là tỷ lệ an toàn nhằm phòng ngừa rủi ro biến động giá trong suốt thời gian vay;
+) Mức lãi suất cho vay do hai bên thỏa thuận nhưng phải nằm trong khuôn khổ pháp luật hiện hành;
+) Việc hoàn trả khoản vay có thể thực hiện bằng chính loại chứng khoán đã vay, hoặc bằng tiền nếu được bên cho vay chấp thuận. Riêng trường hợp hoàn trả bằng chứng khoán khiến tỷ lệ sở hữu nước ngoài vượt mức trần quy định, phần vượt bắt buộc phải thanh toán bằng tiền.
+) Khi bên vay mất khả năng thanh toán và bên cho vay phải nhận chuyển giao tài sản bảo đảm là chứng khoán, nếu việc này dẫn đến vượt tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa, bên cho vay có nghĩa vụ bán phần chứng khoán vượt mức tại các phiên giao dịch gần nhất, với điều kiện chứng khoán đó không bị hạn chế, tạm ngừng hoặc đình chỉ giao dịch.
- VSDC chịu trách nhiệm trực tiếp tổ chức, quản lý và vận hành toàn bộ hoạt động vay và cho vay chứng khoán tại đơn vị của mình.
